Sâu toy store

Tự kỷ, hay rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD), là một tình trạng liên quan đến sự phát triển của não bộ, thường ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, tương tác xã hội và hành vi của trẻ. Các biểu hiện của trẻ tự kỷ có thể xuất hiện từ những năm đầu đời và mức độ biểu hiện ở mỗi trẻ không giống nhau.

Việc nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường trong quá trình phát triển có thể giúp cha mẹ đưa trẻ đi đánh giá chuyên môn kịp thời, từ đó có hướng hỗ trợ phù hợp.

Những biểu hiện thường gặp ở trẻ tự kỷ

1. Trẻ ít hoặc không đáp lại khi được gọi tên

Một trong những dấu hiệu cha mẹ có thể nhận thấy là trẻ thường không quay lại hoặc phản ứng rất ít khi được gọi tên, mặc dù khả năng nghe của trẻ có vẻ bình thường.

Trẻ có thể tập trung lâu vào một món đồ hoặc hoạt động mà mình yêu thích và dường như không chú ý khi người khác gọi. Tuy nhiên, riêng dấu hiệu này không đủ để kết luận trẻ mắc tự kỷ vì trẻ có thể không phản ứng do nhiều nguyên nhân khác nhau.

2. Khó giao tiếp bằng mắt

Một số trẻ tự kỷ ít nhìn vào mắt người đối diện khi giao tiếp. Khi được nói chuyện, trẻ có thể nhìn sang hướng khác, nhìn vào đồ vật hoặc chỉ nhìn thoáng qua.

Bên cạnh đó, trẻ có thể ít sử dụng nét mặt, cử chỉ hoặc ánh mắt để thể hiện cảm xúc và nhu cầu của mình.

3. Chậm nói hoặc có sự khác biệt về ngôn ngữ

Chậm phát triển ngôn ngữ là biểu hiện khiến nhiều cha mẹ chú ý. Trẻ có thể bắt đầu nói muộn, vốn từ ít hoặc khó sử dụng lời nói để giao tiếp với người khác.

Một số trẻ có thể lặp lại câu nói mà người khác vừa nói, được gọi là nhại lời. Trẻ cũng có thể nói những câu đã ghi nhớ nhưng khó duy trì một cuộc trò chuyện phù hợp với hoàn cảnh.

Điều quan trọng là chậm nói không đồng nghĩa với tự kỷ. Trẻ chậm ngôn ngữ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được đánh giá bởi chuyên gia.

4. Trẻ ít tương tác với người khác

Trẻ có thể không chủ động tìm kiếm sự tương tác với cha mẹ hoặc những người xung quanh. Khi chơi, trẻ thường thích chơi một mình và ít quan tâm đến việc chia sẻ đồ chơi hoặc trải nghiệm với người khác.

Một số trẻ vẫn có nhu cầu tương tác nhưng gặp khó khăn trong việc bắt đầu hoặc duy trì tương tác xã hội.

5. Khó tham gia các trò chơi mang tính tương tác

Trẻ nhỏ thường học cách chơi thông qua việc bắt chước cha mẹ hoặc những trẻ khác. Trong khi đó, một số trẻ có dấu hiệu tự kỷ có thể ít bắt chước hành động của người khác hoặc không hứng thú với những trò chơi tương tác đơn giản.

Ví dụ, trẻ có thể không thích chơi ú òa, ít bắt chước động tác của người lớn hoặc không chủ động đưa đồ vật cho cha mẹ để cùng chơi.

6. Có hành vi lặp đi lặp lại

Một biểu hiện thường được nhắc đến ở trẻ tự kỷ là các hành động hoặc cách chơi lặp lại.

Trẻ có thể thường xuyên:

Vẫy tay hoặc vỗ tay.
Đung đưa người.
Xoay tròn đồ vật.
Xếp đồ chơi thành hàng.
Lặp đi lặp lại một động tác.
Thích quan sát những chuyển động lặp lại.

Những hành vi này có thể xuất hiện ở trẻ phát triển bình thường trong một số giai đoạn, vì vậy cần xem xét tổng thể sự phát triển của trẻ thay vì chỉ dựa vào một hành vi riêng lẻ.

7. Có sở thích đặc biệt hoặc quá tập trung vào một chủ đề

Một số trẻ có thể dành rất nhiều thời gian cho một món đồ hoặc chủ đề cụ thể. Chẳng hạn, trẻ đặc biệt quan tâm đến bánh xe, chữ cái, con số, bản đồ, phương tiện giao thông hoặc một loại đồ vật nhất định.

Trẻ có thể nhớ rất nhiều thông tin liên quan đến sở thích của mình nhưng gặp khó khăn khi chuyển sang hoạt động khác.

8. Khó thích nghi với sự thay đổi

Một số trẻ tự kỷ có xu hướng thích lịch trình và cách sinh hoạt quen thuộc. Khi một hoạt động bị thay đổi, đồ vật được đặt ở vị trí khác hoặc lịch trình hàng ngày thay đổi đột ngột, trẻ có thể trở nên khó chịu hoặc phản ứng mạnh.

Ví dụ, trẻ có thể muốn đi đúng một con đường quen thuộc, ăn một số món nhất định hoặc chơi theo một trình tự cố định.

9. Phản ứng khác thường với âm thanh, ánh sáng hoặc cảm giác

Một số trẻ có sự nhạy cảm đặc biệt với các kích thích giác quan.

Trẻ có thể:

Bịt tai khi nghe tiếng động lớn.
Khó chịu với ánh sáng mạnh.
Không thích một số loại quần áo hoặc chất liệu.
Nhạy cảm với mùi.
Kén chọn thức ăn do cảm giác về mùi vị hoặc kết cấu.
Tìm kiếm những cảm giác nhất định như xoay người hoặc nhìn vật chuyển động.

Mức độ nhạy cảm ở mỗi trẻ có thể rất khác nhau.

Những dấu hiệu trẻ tự kỷ theo từng giai đoạn

Dấu hiệu ở trẻ khoảng 1 tuổi

Ở giai đoạn này, cha mẹ có thể chú ý đến việc trẻ có phản ứng khi được gọi tên hay không, có giao tiếp bằng mắt, có cử chỉ giao tiếp như chỉ tay, vẫy tay hay chia sẻ sự chú ý với người khác hay không.

Nếu trẻ không có hoặc mất đi những kỹ năng giao tiếp xã hội đã từng có, cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia phát triển trẻ em.

Dấu hiệu ở trẻ khoảng 2 tuổi

Ở khoảng 2 tuổi, nhiều trẻ đã bắt đầu sử dụng từ và câu đơn giản để giao tiếp. Một số trẻ có dấu hiệu đáng lưu ý như rất ít lời nói, không sử dụng lời nói để yêu cầu hoặc chia sẻ, ít tương tác với người khác hoặc có nhiều hành vi lặp lại.

Cha mẹ cũng nên chú ý nếu trẻ từng có kỹ năng ngôn ngữ hoặc xã hội nhưng sau đó mất đi.

Dấu hiệu ở trẻ lớn hơn

Khi trẻ lớn hơn, khó khăn có thể thể hiện rõ hơn trong việc kết bạn, hiểu cảm xúc của người khác, tham gia trò chơi nhóm hoặc thích nghi với môi trường học tập.

Một số trẻ có khả năng ngôn ngữ khá tốt nhưng vẫn gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội, chẳng hạn như khó duy trì cuộc trò chuyện, khó hiểu ngụ ý hoặc quá tập trung vào một chủ đề yêu thích.

Khi nào cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá?

Không có một dấu hiệu đơn lẻ nào có thể xác định trẻ mắc tự kỷ. Việc đánh giá cần xem xét nhiều khía cạnh phát triển, bao gồm giao tiếp, tương tác xã hội, hành vi và khả năng thích nghi.

Cha mẹ nên cân nhắc trao đổi với bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia phát triển trẻ em nếu nhận thấy trẻ có nhiều dấu hiệu bất thường kéo dài, đặc biệt khi trẻ không đạt được các mốc phát triển phù hợp với lứa tuổi hoặc bị mất những kỹ năng đã từng có.

Đánh giá sớm không có nghĩa là chắc chắn trẻ mắc tự kỷ. Mục tiêu của việc đánh giá là tìm hiểu nguyên nhân của những khó khăn trong phát triển và xác định hình thức hỗ trợ phù hợp.

Cha mẹ nên làm gì khi nghi ngờ trẻ có dấu hiệu tự kỷ?

Trước tiên, cha mẹ nên quan sát và ghi lại những biểu hiện cụ thể của trẻ trong sinh hoạt hàng ngày. Có thể ghi lại thời điểm xuất hiện, tần suất và tình huống khiến trẻ có hành vi đó.

Cha mẹ không nên tự chẩn đoán dựa trên các danh sách dấu hiệu trên mạng. Nhiều biểu hiện như chậm nói, ít giao tiếp bằng mắt, kén ăn hoặc thích chơi một mình cũng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng phát triển khác.

Khi có lo lắng, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc chuyên gia có chuyên môn về nhi khoa, tâm lý hoặc phát triển trẻ em để được đánh giá toàn diện.

Kết luận

Các biểu hiện của trẻ tự kỷ có thể liên quan đến giao tiếp, tương tác xã hội, ngôn ngữ, hành vi lặp lại, sở thích đặc biệt và phản ứng với các kích thích giác quan. Mỗi trẻ có thể biểu hiện khác nhau và mức độ cũng không giống nhau.

Điều quan trọng là cha mẹ không nên dựa vào một dấu hiệu riêng lẻ để kết luận. Nếu nhận thấy trẻ có nhiều khó khăn trong phát triển hoặc có dấu hiệu mất kỹ năng đã từng có, việc tìm kiếm đánh giá chuyên môn sớm sẽ giúp gia đình hiểu rõ hơn về nhu cầu của trẻ và có hướng hỗ trợ phù hợp.